وزارت راه و ترابری یکی از ۲۱ وزارتخانهٔ دولت ايران است. این وزارت مسئول اداره امور حمل و نقل زمینی، دریایی و هوایی در محدوده داخلی کشور و ارتباطات ترابري میان ایران و دیگر کشورهای جهان است.
اهداف وزارت راه و ترابری عبارت است از: پیریزی سیاست جامع و هماهنگ برای ترابری کشور، توسعه، تجهیز، گسترش، نگاهداری و ایجاد تاسیسات زیربنائی آن با توجه به مقتضیات توسعه اقتصادی، اجتماعی وعمرانی و دفاع ملی. بدین ترتیب احداث راههای ارتباطی کشور اعم از زمینی (راه و راهآهن) و راههای آبی و فراهم آوردن وسایل ترابری و تنظیم مقررات استفاده صحیح از آنها- تامین ترابری کشور جزو هدف اساسی این وزارت محسوب میشود.
در حال حاظر دكترحميد بهبهانيمقام وزير راه و ترابري را به عهده دارد.
اهداف
تامین راههای کشور اعم از زمینی ( راه و راهآهن ) و راههای دریائی و هوائی.
اداره امور ترابری کشور، پی ریزی سیاست جامع هماهنگ برای آن و ایجاد توسعه، تجهیز، گسترش و نگاهداری تاسیسات زیربنائی آن با توجه به مقتضیات توسعه اجتماعی، اقتصادی، عمرانی و دفاع ملی.
وظایف اساسی
مطالعه، تهیه و تنظیم برنامههای جامع و هماهنگ بهمنظور تعیین خط ومشیهای اجرائی در زمینه ترابری کشور و اجرای آنها.
احداث، توسعه، بهرهبردرای و نگاهداری راهها، راهآهن، بنادر و فرودگاهها.
تهیه و تنظیم ضوابط و معیارهای لازم برای احداث و نگاهداری تاسیسات زیربنائی با توجه به مقتضیات و پیشرفتهای وسائل ترابری و نظارت بر اجرای آنها.
بررسی روشهای ساختمان، نگاهداری و بهرهبرداری راهها، راهآهن، بنادر و فرودگاهها.
طبقهبندی کلیه تاسیسات زیربنائی و تعیین مشخصات فنی و مهندسی آنها و همچنین تعیین تشکیلات و دستگاههایی که باید از هر یک از آنها نگاهداری نمایند.
تعیین مشخصات مجاز وسائل ترابری در بهرهبرداری از تاسیسات زیربنائی ترابری و جلوگیری از بهرهبرداری وسائل ترابری خارج از مشخصات مذکور در استفاده از تاسیسات مزبور.
بررسی در باره راههای ترابری بینالمللی و نحوه ارتباط با آنها و عنداللزوم پیشنهاد قراردادهای دو جانبه با دولتها و موسسات خارجی.
بررسی نیازمندیها و شناسائی مجموع قدرت و ظرفیت ترابری کشور اعم از راهها، راهآهن، راههای آبی، راههای هوائی و خطوط لوله بمنظور تهیه برنامهها و ارائه توصیههای لازم به سازمانهای مربوط.
ایجاد، نگاهداری و بهرهبرداری از خطوط پایگاههای مواصلاتی اختصاصی زمینی، دریائی و هوائی با توجه به برنامهها و نیازمندیهای ترابری کشور.
بررسی و ارائه پیشنهادهای لازم با سازمانهای مربوط درباب سیاست نرخگذاری خدمات جنبی آن.
تعیین ضابطهها و معیارهای فنی، اقتصادی و ایمنی ترابری در راههای زمینی، دریائی و هوائی و نظارت بر اجرای آنها.
تعیین ضابطهها و معیارهای لازم برای ایجاد، اداره و توسعه موسسات ترابری اعم از آنکه در داخل و یا در خطوط بینالمللی فعالیت داشته باشند و نظارت بر فعالیت آنها.
تهیه طرح مقررات و آئیننامههای مربوط به صدور اجازه تاسیس موسسات دفاتر شعبهها و نمایندگیهای ترابری خارجی که در کشور فعالیت میکنند و نظارت بر فعالیت آنها با جلب نظر وزارت کشور.
تعیین ضابطهها و معیارهای لازم بهمنظور تنظیم امور مربوط به ترابری سازمانهای دولتی به استثنای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، با همکاری دستگاههای مربوط و ایجاد هماهنگی و تمرکز امور مذکور.
تعیین ضوابط و معیارها و اتخاذ سیاستهای لازم برای تشویق بخش خصوصی به سرمایهگذاری در امور مربوط به ترابری.
بررسی در زمینه حریمهای تاسیسات زیربنائی ترابری و تهیه و تنظیم مقررات مورد نیاز برای پیشنهاد به مراجع صلاحیتدار و نظارت بر اجرای آنها.
بررسی نیازمندیهای کشور از نظر خدمات خاکشناسی و شناسائی مصالح ساختمانی و تجهیز و توسعه آزمایشگاههای مربوط و عرضه و فروش خدمات به بخش عمومی و خصوصی از طریق آزمایشگاه فنی و مکانیک خاک.
بررسی نیازمندیهای کشور از نظر شناسائی راههای آبی و دریا و اقیانوسها و شناسائی ایجاد تجهیز و توسعه تشکیلات سازمانهای لازم عرضه و فروش آن به بخش عمومی و خصوصی.
انجام کلیه امور مربوط به خدمات هواشناسی کشور وارائه آنها به بخش عمومی وخصوصی.
تصدی حملونقل هوائی مسافر و بار و محمولات پستی در داخل و خارج کشور و عرضه و فروش خدمات در این زمنیه به بخش عمومی و خصوصی از طریق هواپیمائی جمهوری اسلامی ایران و شرکت خدمات هوائی کشور (آسمان).
تهیه آئیننامههای مجازات خلافی با موافقت وزارت دادگستری و وزارت کشور و پیشنهاد قوانین و مقررات لازم درباره رسیدگی به موارد تخلف از مقررات ترابری کشور.
تربيت کادر متخصص و فنی مورد نیاز برای استفاده صحیح از وسائل و ماشینآلات جدید.
تشکیل واحدهای مطالعاتی و تحقیقاتی لازم برای انجام وظایف بالا.
احداث راه
ساختن و نگهداری راههای شوسه در کشور وسیع و کوهستانی ایران چون هزینه زیادی داشته لذا تا مقارن جنگ جهاني اول راههای ایران به همان وضع سابق باقی بود و همان راههای کاروانرو را شامل میشد ولی از سال 1299 هجری شمسی دولت اقدام به احداث راه شوسه به معنای امروزی آن نمود و میتوان تاریخ شروع ساختمان راههای شوسه را از سال 1301 تا 1304 دانست.
تا این زمان اعتبارات راهسازی و راهداری از طریق اخذ باج یا حقالعبور در راههای شوسه تامین میگردید و مبلغ آن حداکثر به ۳۰۰٬۰۰۰ تومان میرسید. در 11 فروردين سال 1301 ، اداره کل طرق و شوراع در وزارت فوائد عامه تشکیل و مامور ساختن و نگاهداری راههای کشور شد. در سال 1304 با پیشنهاد دولت وقت و تصویب دوره پنجم مجلس شوراي مليدریافت حقالعبور در راهدارخانهها ممنوع و مقرر شد از وزن غیرخالص صادرات و واردات مملکتی مالیاتی بعنوان مالیات راه دریافت شود.
و به این ترتیب اعتبار سالانه به ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان رسیده و راههای کشور را به نواحی مختلف تقسیم و مسئولیتی را برای اداره امور و تعمیر و نگهداری راهها معین کردند. در این تقسیمات راهها به ده ناحیه منقسم و هر یک شمارهگذاری شد و تحت نظر یک نفر اداره میشد. در سال 1305 برنامه مدونی تحت عنوان «پروژه پیشنهادی ساختمان طرق در ایران» جهت راهسازی تدوین گردید. مدت این پروژه ۹ سال و مخارج آن ۴۵ میلیون تومان پیشبینی شده بود. در این برنامه ساختمان ۱۷۰۲۱ کیلومتر راه شوسه درجه ۱ و ۲ و ۳ پیشبینی شده بود، این پروژه اولین برنامه ساختمان راههای شوسه در ایران است.
توجه به توسعه راهها موجب گردید در تاریخ 27 اسفند 1308 اداره کل طرق و شوارع بموجب قانونی که از مجلس شوراي ملي گذشت بصورت یک وزارتخانه مستقل بنام «وزارت طرق و شوارع» درآید. اصول وظایف وزارتخانه مذکور طبق ماده دوم این قانون «مراقبت در ایجاد و نگهداری راههای آهن و شوسه و تنظیم و توسعه کشتیرانی و اداره کردن امور بندری است» و سپس در سال 1315 با عنوان «وزارت راه» مامور احداث و نگاهداری راهها، راهآهن و اداره امور بندری و کشتیرانی کشور گردید.
از آغاز جنگ جهاني دوم طی مدتی قریب به بیست و دو سال یعنی تا بهمن ماه 1341 ، اجرای برنامههای عمرانی کشور آغاز گردید و وزارت راه نیز هماهنگ با این تحولات برنامههای راهسازی و نگاهداری راههای ساخته شده، توسعه راهآهن و گسترش و تجهیز بنادر و فرودگاههای کشور را هم گام با پیشرفتهای سریع سایر ارکان کشور دنبال کردهاست.
بموجب قانون تغییر نام مصوب 24 تير 1353 ، نام «وزارت – راه» به «وزرات راه و ترابری» تغییر نام یافت و با تشکیلات جدید، اعتبارات بیشتر و وظایف وسیعتری به فعالیت پرداخت.
راهسازی و راهداری
در آغاز دوره پهلوي طول راههای کشور ما از ۳۹۰۰ کیلومتر تجاوز نمیکرد. در دوران رضا شاه طول راههای ایران به ۲۴۰۰۰ کیلومتر بالغ گردید. در ابتدای انقلاب سفید شاه، طول راههای کشور ما به حدود ۳۵۰۰۰ کیلومتر افزایش یافته بود، با اجرای برنامههای عمرانی اول تا چهارم طول راههای ایران بحدود ۴۲۰۰۰ کیلومتر و در برنامه عمرانی پنجم به ۲۶۰۰۰ کیلومتر شاهراه، راه اصلی و فرعی رسید..
وزارت راه و ترابری عملیات نگهداری راه بوسیله ۳ اداره ستادی و ۲۹ اداره کل راه و ترابری استان به انجام میرساند. عملیات راهداری جاری و معمولی و راهداری فوری و اضطراری بهعهده ادارات کل راه و ترابری استانها مي باشد، و عملیات راهداری دورهای مستمر و راهداری متناوب (روکش آسفالت راهها) با نظارت ادارات ستادی وادارات کل راه و ترابری استانها از محل اعتبارات طرحهای ملی و استانی به انجام میرسد. در حال حاضر وزارت راه و ترابری عهدهدار نگهداری ۱۰۷٬۰۰۹ کیلومتر از انواع راهها است.
تاریخچه وزارتخانه
ساختار و سازمان وزارت راه و ترابری در طول مدتی که از فعالیت آن میگذرد به دلیل ضرورتهای ملی به دفعات دچار تغییر و تحول گردیدهاست. روند این تحول را میتوان به دورههای زیر تقسیمبندی نمود:
وزارت فوائد عامه
در سال ۱۲۹۸ هجری قمری و در دوران سلطنت ناصرالدینشاه وزارت فوائد عامه تاسیس شد و امور مربوط بر احداث راه، پل و راهداری برعهده وزارتخانه مذکور گذاشته شد. این وزارتخانه تدریجا در سالهای پس از تاسیس به وظائف دیگری مانند تجارت و فلاحت پرداخته که به همین دلیل بعدها به نام فوائد عامه و تجارت و فلاحت تغییر نام یافتهاست. هزینههای راهسازی در این دوران با اخذ «باج راه» که در راهدارخانهها گرفته میشده تامین میگردید و این مبلغ سالیانه از سه میلیون ریال تجاوز نمیکرد.
اداره کل طرق و شوارع
از سال ۱۳۰۱ ادارهای به نام «اداره کل طرق و شوارع» در وزارت فلاحت و تجارت و فوائد عامه به منظور اقدام موثر برای ساختمان راهها، نگهداری و بهرهبرداری تشکیل گردید. اداره کل طرق و شوارع، راههای کشور را به نواحی مختلف تقسیم و مسئولیتی برای اداره امور تعمیر و نگهداری آنها معین کرد.
تشکیل وزارت طرق و شوارع
در سال ۱۳۰۸ به موجب قانونی که از مجلس شورای ملی گذشت، اداره کل طرق و شوارع به وزارت طرق و شوارع تبدیل شد. با تاسیس وزارت مذکور راهسازی در ایران گسترش یافت و با امکاناتی که تدریجا فراهم شد برنامهها و پروژههای راهسازی ادامه پیدا کرد.
تشکیل وزارت راه
در سال ۱۳۱۵ وزارت طرق و شوارع با تصویب مجلس شورای ملی به وزارت راه تغییر نام یافت.
تغییر نام وزارت راه به وزارت راه و ترابری
در تاریخ ۱۶/۴/۱۳۵۳ به منظور اعمال سیاست جامع و هماهنگ برای ترابری کشور و توسعه و تجهیز، گسترش، نگاهداری و ایجاد تاسیسات زیربنایی آن با توجه به مقتضیات توسعه اجتماعی، اقتصادی و عمرانی و دفاع ملی با رعایت قوانین مربوط نام وزارت راه به وزارت راه و ترابری تغییر یافت.
استان چهارمحال و بختياري آثار تاريخي مهمي ازگذشته ميهن عزيزمان ايران را در خود جاي داده است. هرساله گردشگرانبسياري از اقصا نقاط كشور به استان چهارمحال و بختياري سفر مي كنند.مهمترين آثار تاريخي و گردشگري استان عبارتند از:
